New Armenia: Revolution in the minds as PM Nikol Pashinyan stands up for trans weightlifting champion and against censorship

This was perhaps the most revolutionary speech that Armenia PM Nikol Pashinyan made so far. He stood up for human rights despite conservative hate groups’ backlash against (partial) state financing of the film re Armenian trans weightlifting champion, and offered his unwavering support to Mel. Inspirational and unprecedented for Armenia.
 
*video: 13 November 2019, PM Pashinyan answering MPs questions

[Of course, there were some problematic wording and passages in his speech, but the key here is to consider the context and view it as a whole.]

There is a huge resistance to the Revolution and its ideals from old regime linked circles. Left without usual source of illegal earnings but still able to utilise their illegal wealth and connections in state institutions and media, they try to sabotage and discredit Armenia’s new leadership.

Since the Velvet Revolution, old regime forces manipulated public agenda by exploiting LGBT rights and putting them against ‘national values’. After months of hesitation and trying to avoid directly addressing any LGBT-related issues, (I hope) government understood that without firmly and unequivocally supporting human rights for all, they simply leave more space for old corrupt circles and their proxies to keep manipulating it more and more, shrinking the space for reforms.

This speech followed another important one against censorship. Finally, Armenia has a PM who publicly confronts calls for censorship/limiting freedom of expression in art, culture etc. I love how he brought up an example of Charents. He could have gone further by quoting Charents homoerotic poetry, but hey, may be next time…


*video: 4 November 2019, PM Pashinyan live on his Facebook page

Few days before, a similar statement was issued by the Minister of Education, Science, Culture and Sport Arayik Harutyunyan. This is what I expect from state reps in New Armenia: firm no to censorship without any conditional language. I hope these words will be evidenced in practice.

«Նախարարն ընդգծեց՝ Հայաստանում այլևս չի լինելու սատանիզմի հիմքով, այլ մտացածին հիմքերով համերգներ չեղարկելը: Արվեստը լինելու է ազատ, որովհետև անկախ պետության կարևորագույն գրավականներից մեկն ազատ արվեստն է: Ոլորտի գերատեսչության ղեկավարի խոսքով՝ որոշ մարդիկ, ովքեր փորձում են քաղաքական դիվիդենտներ հավաքել, հետադիմության առաջամարտիկներ են: «Այո՛, մարդիկ կարող են որոշակի սկզբունքներից ելնելով՝ ասել, որ այս արժեքն իմը չէ: Մենք պետք է հարգանքով մոտենանք մեր այդ քաղաքացիներին, այդ խմբերին: Բայց արվեստում ցենզուրա սահմանելն անթույլատրելի է», - շեշտեց նա:

Consider this also within the context of proposed radical reforms in education which are key in changing people’s mentality. Here we are: real issues vs manipulations by old regime and connected with them ARF Dashnaktsutyun party.

As frequently (if not always) in modern Armenia history, Dashnaks are on the wrong side of it. They manipulated this occasion and started actions against the reformist minister but ultimately against the government and PM. They supported hatred, discrimination, homophobia and transphobia under the disguise of fight against educational reforms and for ‘national values’.

Bizarre things happening in Armenia: government (!) advocates against censorship in arts/culture, while some cultural reps argue for censorship; government wants to give universities greater independence re choosing courses, while some students & uni reps prefer having compulsory subjects…

Also related: Ultra-nationalists Outraged by Outdoor Contemporary Dance Performance in Yerevan

*Trailer of documentary film re Armenian trans weightlifting champion Mel: “Mel and Meline"/"Մել" ֆիլմի թրեյլերը

And not to forget the shameful open letter by number of sport federations and sport personalities  against trans weightlifting champion Mel. It is utterly shameful and simply disgusting on so many levels. It illustrates how much hatred, homophobia and transphobia embedded in Armenia sport. To see so many united against ONE? Despicable. I never saw such unity by them for any good cause.

To remind, all those sport federations were (still are) affiliated with old regime reps and oligarchs, including BHK (‘Prosperous Armenia’) party head Gagik Tsarukyan (nicknamed ‘Dodi Gago’). They turned them into corrupt business enterprises to exert influence and keep sport under their control.

Ironically, newly appointed national ambassador for UNICEF Armenia - Olympic champion wrestler Artur Aleksanyan, is among the signatories. And until now, UNICEF Armenia office failed to act on this, instead promoting him further. Also, at least 3 of the signatories were charged over doping scandal. As they say: “գողն առաջինն է բղավում` բռնեք գողին” [the thief screams first - catch the thief]

*This is how I see New Armenia - full of colours. Picture - via Grigor Yeritsyan’s FB page, WCIT (World Congress on Information Technology) 2019 concert on Republic sq., Yerevan, 6 October 2019

The Velvet Revolution was an incredible event of historic significance for Armenia when people succeeded to change corrupt illegitimate regime. But in order for the Velvet Revolution to succeed, it needs to get transformed into a revolution in the minds.

Recent events culminated by Nikol Pashinyan’s speech effectively launched that very phase of the Revolution. Difficult road ahead but hopeful if successful - for all Armenia citizens, whether champion or not.

Famous gay French painter ‘seals’ France - Armenia state friendship in the very heart of Yerevan

Continuing the topic of French-Armenian relations... This morning, presidents Sarkozy and Sargsyan participated in the unveiling ceremony of Rodin’s sculpture of Jules Bastien-Lepage. The statue was France’s gift to Armenia, and was appropriately placed in France square, the very heart of downtown Yerevan, that is, in front of Opera and Liberty sq.

*source of picture - Tert.am

Everyone knows Rodin. But I bet until today not many of you would have heard of French painter Jules Bastien-Lepage. Even less people, including participants of the ceremony, would be aware that this famous French painter was gay.

I have to say, this choice of gift from the French side was perhaps unintentional but considering the circumstances turned into hilarious twist to 'seal' Sarkozy’s Yerevan visit, and will forever be associated with a (prominent) display of friendship between two countries.

“This generous gift will symbolize the eternal and inviolable friendship between Armenia and France,” RA President said [...]

Mr. Sarkozy, in turn, thanked the Armenian community for its important role in his country’s life. “Long live Armenia, long live France, long live brotherhood!” he said. (source)

Jules Bastien-Lepage joined gay Armenian icons Parajanov, Charents & co as a must-see landmark for art loving locals and tourists, and could be added to an itinerary of gay travel agencies.

On surface, Yerevan is enhancing its reputation as a host of queer culture representation of world-wide importance.

Now, if only individuals and society manage to catch up...

Yerevan Diaries: Charents

No. 6: Yeghishe Charents

*Grigor Khanjyan, Cafesjian Museum of Modern Art

Charents (Չարենց)

Happy, birthday, Charents!
***

V.

Հիմա, լսիր, սկսում եմ իմ ինտիմ
Պոեմն, անհուն, եւ մեղսական, եւ թովիչ:
Սիրում եմ ես, ինչպես գիտես, կոկաին,
Հայտնի եմ ես, որպես անբուժ մորֆինիստ:
Սիրում եմ այլ արհեստական և անհայտ… [մեկ բառ ջնջված է]
Հրապույրներն, ալկոհոլից մինչև հաշիշ…[վերջին բառը ջնջված է և փոխարինված մեկ այլ, անընթեռնելի բառով]
Բայց, ինձ համար լուսե ցնորք է անհաս
Վեշտասնամյա պատանու սերն արևոտ
[ջնջված է, փոխարինված “արեւի”-ո՞վ]
Եվ ոչ մի կին, գեղեցկուհի լինի, թե
Մի տրփուհի աստվածածին կրքերն
Չարժե սիրած մի պատանու մանկատես
Բարով մարմինն, աստվածային ու գերիչ:
Չկա ոչինչ, որ գեղեցիկ լինի, քան
Ոսկեցողուն մարմինը մերկ տղայի,
Տասնևչորսից մինչև տասնհինգ տարեկան,
Արեւագույն, որպես սրինգ, հմայիչ:
Դրանից չէ, որ հնագույն Հոմերից
Մինչև Գյոթե, մինչև Ուայլդ ու Չարենց
[այստեղ նախորդ և հաջորդ հատվածները բաժանված են գծով, հավանաբար` էջի ծալքի հետքն է]
Քանի վսեմ և հանճարեղ մարդ՝
Այդ վայելքին զոհել է կյանք գույք, անուն:
Ամենատես Լեոնարդն է խմել թույն՝
Հալածանքի մրուր, հանուն այդ սիրո,
Վինկելմանն է, էստետն այդ նոր, մեծագույն՝
Մահվել է դրան, խոցված բազում վերքերով:
Եվ վերջապես գեղեցկության ու փառքի
Վերջին արքան և ինքնակալն իսկական
Տվեց թե երգ, թե մեծությունը թե վառ՝
Ուայլդն էր այն ՝ վերջին էստետն՝
Եվ ես՝ մեր խեղճ նաիրյան աշխարհի
Պոետս անօգ՝ անպատմուճան մի արքա.
Իբրեւ վերջին ասպետ՝ սերվածս մարդկային
Հանճարակիր ընտանիքից ահարկու (՞),
Վերջին հելլեն՝ կոմունիզմի այս դարում:
Վերջին էստետ՝ աղբանոցյալ պառնասում՝
[մի բառ ջնջված է, վերևում ավելացված է «պառնասում»]
Վայելեցի սերն այդ՝ [միակ] լույս մի, -
[հաջորդ էջ]
Եվ այրական կիրք՝
Ըմպելով մաղձ, ապա, և սև մի ցասում՝
Անասնական թաբուների կողմից խեղճ,
Արևատենչ ու շնչազ[ուրկ (՞)] այրերի
Որոնք սիրո, գեղեցկության ցոլքի… տեղ
[ջնջված բառ, վերևում անընթեռնելի բառ է ավելացված, որն ավարտվում է -տեղ արմատով ]
Նստուկն են մեծ պաշտում՝ կանանց
Եվ ստինքով՝ ամուսնական անկողնում սեփական
…իներով ամեն գիշեր միասին
Իրար քթի բույրեր են թողնելու
Եվ մերձենում, իբրև երկու ամուսին:
Օ, մարդկային գեղեցկություն ընտանեկան,
Օրինական, թույլատրված «մաքուր» սեր,
Ես բրոնզյա մարմնի մեկ…
[ամբողջ տողը ջնջված է]
Թող վայելի քեզ տեսնելով
Ես պարմանու մարմինն եմ լոկ երազել...

Չարենց

*Ինքնագիր գրական հանդես, No. 5, 2008.

Yeghishe Charents cover of Marriott Armenia magazine (fall 2009 issue, Yerevan)

Love this Yeghishe Charents cover of Marriott Armenia magazine, via Ara Aslanyan.

Terrorist-like threat to Armenian government: silence the writer

Group of Armenian ultra-nationalists, a copycat of Russia’s and others’ neo-nazi, united under the so called Hayrenik (‘Motherland’) movement, published a post on their website threatening the life of Armenian author writing under the name Dori An. Dori An is the author of award winning gay-themed short story in Yerevan. In one of his posts, he also touches the recently headlining issue of gay Charents (prominent Armenian poet). This outrages ultra-nationalists which call it a “war against Armenian nation, therefore against us”. Of course, according to them, all is planned from the “outside” to “demoralise” our society. [This is in line with the recent surge of homophobic and hate attacks in Armenia, including some local media and comments in Armenian sector of Facebook.]

They provide Armenian government with the ultimatum type message: either you silence Dori An, using “legal means”, or we will do it by our means and methods. ‘Message’ is accompanied by Al-Qaeda terrorist-like picture, or its poor copycat.

[...] Այս ամենը մենք համարում ենք դրսի թելադրված եվ ուղղորդված ծրագիր, որի նպատակն է քայքայել ցեղի բարոյական արժեքները: Այս ամենը մենք համարում ենք պատերազմ հայ ազգի դեմ: Իսկ պատերազմը հայ ազգի դեմ մենք ազգայնականներս համարում ենք պատերազմ հենց մեր դեմ: Եթե ՀՀ իշխանությունները եվ ուժային կառույցները քնած են, կամ զբաղված ինչ, որ հարցերով մենք մեր պայքարի տարբերակն ունենք, ուղղակի եվս մեկ անգամ հորդորում ենք աչք չփակել, այս ամենի դեմ: Արաջարկում եմ նրա արարքները բնութագրել, որպես քրեորեն դատապարտելի արարք, համապատասխան իրավական ակտերով ամրագրված մեր իրավունքերի, այսինքն Հայ Ազգի իրավունքերի պաշպանություն դատական ընթացակարգերով: Այս ամենից հետո Դորիանը իր բաժին սխրագործությունների պատասխանը կստանա աշխատանքային գաղութներում: Իսկ երկորդ տարբերակով մենք ազգայնականերս մեր միջոցներով եվ մեթոդներով սրա նմանին կպատժենք: Մենք կրելով առողջ ազգային մտածելակերպ նախընտրում ենք նախ, իրավական ճանապարհը, որի չկատարվելու դեպքում կսկսվի մեր մեթոդներրը:

Failing to produce any ‘results’ by ‘fighting external enemies’, and failing on all fronts, these ultra-nationalists try to create ‘internal enemies’ to justify their very own existence.

This is a direct threat to person’s life and the right for free speech, the very basic human rights protected under Armenian constitution. After all, this is effectively a terrorist-like ultimatum to Armenian government, and law enforcement agencies in Armenia should take up the case for further proceedings.

*photo of Russia's neo-nazi, via San Francisco Sentinel

James Russell’s commentary on Charents homoerotic poetry and more

There were stormy discussions in Armenian literary circles following a publication by Inknagir magazine of never before published homoerotic poetry by Armenia’s cultural icon Yeghishe Charents (168 Zham, Azg, Aravot, Zhamanak, Tert.am). What can I say... We are lucky that unpublished poetry by Charents did not reach Soviet style 'Charents specialists', and thanks to James Russell and some others we now have Charents unzipped. (For more background info, read Yeghishe Charents unzipped – nation’s favourite gay poet)

In response to this ‘controversy’, below is a copy of James Russell’s letter to the readers of Inknagir magazine, published here with the kind permission of the author. James Russell is a professor of Armenian Studies at Harvard University. He is the author of number of Armenia related works, covering history, religion and literature. He has a special interest in the great Armenian poet Yeghishe Charents.
***

Dear Friends,

A few years ago a number of scholars of Armenian studies including myself were attacked in the media for our studies of Armenian history. In my own work I have focussed on Armenian pre-Christian religion, mythology, and epic literature over a number of years, studying in particular the Iranian and Zoroastrian components. I undertook this work because it fascinated me, as a rich and ancient facet of Armenian culture. Obviously one's writings in this area are based on primary sources, textual, ethnographic, and archaeological; and to the degree that one has advanced new insights, they are based upon this evidence.

There are scholars with ideological agendas, and every human being ipso facto approaches whatever he perceives with a personal point of view; but the better a scholar is, the more he tries to be objective, or at least to be aware of his own biases and to admit them. In recent weeks I have been attacked by some shadowy organization of Armenian students for calling the proto-Armenians "colonists". But in fact the latter term belongs to the ancient Greek sources, not to me: 'The Armenians are Phrygian colonists who in their language are very like Phrygians". These data are useful in establishing the kinship of Armenian to Thraco-Phrygian and proto-Greek. It is obvious, from my own writings citing later Latin sources, that the carriers of proto-Armenian were migratory settlers, not conquering colonialists in any modern sense. They intermarried with Urarteans and others and Armenian over time became the dominant language of the plateau and remained so for many centuries.

Disagree with my arguments if you wish. Document your discussion as I have done for mine. But as for facts, take your objections to Herodotus, not to me. And do not impute to me an anti-Armenian agenda according to which one is seeking to undermine the immemorial claim of the Armenian nation to its own country. That is just defamatory nonsense. Over a lifetime I have defended the Armenian cause, supported Genocide recognition, and served the Armenian community in myriad ways. I was not obliged to do any of this and indeed many scholars in the field do not contribute this way to the people whose culture is the object of their scholarly endeavors. I do not expect thanks; but I will not tolerate abuse.

Another area of my interest is Armenian literature. I've published a book on Hovhannes Tlkurantsi and numerous articles on St. Grigor Narekatsi, St. Nerses Shnorhali, and other medieval writers. In the modern field I've published books on Bedros Tourian and Derenik Demirjian, and have written many articles and published translations of Siamanto, Daniel Varuzhan, Avetik Isahakyan, Gurgen Mahari, Paruyr Sevak, Zahrad, Mkrtich Hajian, and many others. I think all this is very fine work and of service to the field. Again, I've never sought thanks or recognition for any of it.

At the age of nineteen at Columbia College I began to read Charents. His "Vision of Death" and "The Cats and I" remain amongst the most powerful poems I've ever read, in any language. The translations and discussions of Charents by my friends Raffi Setian and Garig Basmadjian haunt me to this day. As I continued my work on Charents, gradually becoming acquainted with the texts saved from destruction at the time of his arrest, he became a greater and more complex figure than one could ever have imagined. He was both a revolutionary and a Christian mystic, a loving husband and father and a bisexual, a brilliant and responsible editor and a user of narcotics. He was at home in Moscow and Leningrad as in Erevan and Tiflis. A man as large and brilliant, as tragic and grief-stricken as his verses.

Though I have not followed in detail the stormy controversy that has arisen in Armenia following the translation of two of my major articles on Charents into Armenian and their publication in Inknagir, I should think it likely that much as the stress on Iran ignited outrage in connection with my work on Armenian antiquity, in the case of Charents it is the emphasis on his sexuality and his homoerotic verses in particular that displeases critics. To those who think one is distorting the picture or promoting a hidden agenda, I must again insist only that they consider the evidence: Charents' own manuscripts. I have published a number of other manuscript poems of Charents that are not in these two articles, but support the judgements made in them, in a long article intended for the Weitenberg Festschrift and printed also in my volume of opera minora, "Armenian and Iranian Studies" (Cambridge, MA, 2004). The book can be read in Erevan libraries and it is easily obtainable from Harvard University Press. In the bundle of papers hidden from the Soviet secret police during the Great Terror, Charents included a note begging the finder of his poems to publish them all, despite their content-- in this he was presumably alluding to the taboo topic of homosexuality. So I have not only followed the texts but fulfilled the dying request of their author. If you have a problem with the topic, take it up with the poet's ghost, not with me.

Some years ago I visited the Prado museum in Madrid, and ended up spending all three days of my stay in that city in the Goya rooms. One of his more haunting works illustrates the adage, "The sleep of reason creates monsters." It is a tantalizingly ambiguous warning, since it can mean either that when reason is absent the monsters rush in, or else that reason itself dreams them up. Double-edged swords cut with both edges: in the case of Armenian civil life today, Goya's adage is true either way. Communism was nothing if not coldly rational, yet its insistence upon its own logical inevitability and veracity created the monsters of ideologically-based scholarship and the violent suppression of contrary evidence and unorthodox ideas. Totalitarianism shaped the intellectual habits of the Armenian SSR and that doctrinaire approach is still present. And the other way, too: as the materialistic, reason-based, atheistic Communist system receded from the Soviet Union, in rushed religious bigotry, chauvinistic nationalism, and the other monsters, not of rationality, but of irrationality. So that if once Charents was promoted, mendaciously, as a Communist true believer and nothing else, now he has to be a heterosexual, nationalist Christian and nothing else. No man, certainly not a creative one, is one thing and nothing else, if only because we are never things to start with. We change, we argue with ourselves, we contradict, we live. As a creative artist as well as a scholar, I'm very, very observant of life as indefinable, and various, and larger than me. I have given most of my life to Armenian studies, and have been blessed with extraordinary teachers-- Nina Garsoian, Mary Boyce. But I am more than the writer of a page or the holder of a Harvard professorial chair. I'm a man with feelings and passions and sorrows, and a free citizen of the United States. If a kind of civil discourse does not enter Armenian life and that life shake itself free of the hatred and violence that have come to disfigure it, then I will walk away from it, and from you. But with volumes of Charents and Narek in my backpack.

Be well, and blessings from the holy city of Jerusalem to you all.

James Russell

“Wo/Men in Politics” award: ArmeniaNow’s Vahan Ishkhanyan placed 3rd for his article on lesbian Armenians

Wo/Men in Politics is a “two-year project implemented by the British Council and funded by the British Embassy Yerevan. The project is aimed at increasing the effectiveness of women in politics by developing necessary political skills, creating new networks, breaking the stereotypes and changing the public perception about female leadership.”

ArmeniaNow reporter Sara Khojoyan has won First Place in a British Council-sponsored journalism competition on “Wo/Men in Politics”. Sara’s article “Woman’s Work” was voted the best among 40 entries in the category of “Online Articles”.

ArmeniaNow’s Vahan Ishkhanyan placed third, with his article about lesbian Armenians "Coming out: Armenian lesbians raise the curtain".

In 2006, he wrote an article about gay Armenian men “Love and Loyalty”: Marriage in secret, in an environment of fear

In December 2008, writing for his blog on Tert.am, Vahan Ishkhanyan discussed hypocrisy in Armenian literary circles posting an extract from never before published in Armenia gay-themed poem by prominent gay Armenian poet Yeghishe Charents.

My congratulations to ArmeniaNow reporters.

"Coming out: Armenian lesbians raise the curtain"

Armenian version

Russian version


When Shushan first told her parents she is a homosexual, she felt all at once she is no more part of their family. Destroying the wall of double life in the family meant destroying also the perceptions of closeness according to traditional understanding of family, and building another wall estranging her from the parents.

A year later she declared of her being a homosexual all across Yerevan, when she, along with eight homosexual artist women friends, opened “Coming to you not to be with you” exhibition- video art, installation, fine arts, reading- at Utopiana NGO on 34 Zaroubyan street. The group members became the first female citizens of Armenia (two are Diaspora Armenians), which publicly revealed their homosexuality. (See about homosexual men at http://www.armenianow.com/?action=viewArticle&CID=1733)։

The statements unprecedentedly ‘shameful’ for the Yerevan society made during the exhibition of August 3 were stuck on the walls of buildings in Yerevan streets. “You are invited to a group exhibition of works by un(usual) homosexual women ‘Coming to you to not be with you’.” The name of the exhibition is born by the insult a homosexual experiences, when one confesses his or her sexual orientation to the parents and is estranged.

They are all united by being homosexual women of Armenian descent.

Shushan, who is the only writer in the group, read an exeprt from her “Women of Zaroubyan” novel (published in Inknagir, #4, www.inknagir.org), where strange women are in search of space in a society that gives them no place.

Shushan, 32, was born in Yerevan, but her sexual orientation pushed her to the US. She first felt appeal to a woman at 14. “I was in love with Silva – a married woman 10 years odler than I. I had written ‘Silva’ over my walls.”

The desire and love for her female classmate while studying at Cyprus’s Melkonian Educational Institute led her to a breakdown.

Her education half finished, she was brought home and treated for several months.

Back home, she tried to drown her “unnatural” desire by having sex with men. She calls her lesbian attraction her “dark side” and left to the US to fulfill it, where she first had a relationship with a woman.

The last step to get rid of the double life was to confess to her parents – a moment she repeatedly put off, anticipating the consequence of alienation.

She confessed one morning when in Yerevan on vacation. Her father said he would expect anything from her – becoming a drug addict, even – except for her announcing that she was lesbian.

Learning the news, her parents said they were going for a walk. Shushan asked fearfully if she could go with them, as if using the chance to ask: “You don’t deny me, right?” The parents agreed but Shushan felt she was no more a member of her family.

Where are others who don’t enjoy Shushan’s fate, of being able to live openly in another country but live the burden of a double life? Aquaintance with Lusine, an artist from Utopiana organization in Yerevan becomes the beginning for unification of the group of lesbian women and realization of a joint project.

Lusine, 30, says she identified her homosexuality at the age of 20 and that her family knows her orientation but keeps silent. Her mother’s suggestion that she should leave Armenia has been the ony hint of knowing.

The fear to come out has accompanied the “Women of Zaroubyan” for six months, from the day the idea of doing a joint project appeared.

It is like in the video installation by Lyusia, 26, where a woman speaks whispering so that nothing is heard but dares to speak out several words ‘to hurt’ from time to time.

Astghik, 30 drew the stencil and two love making women made of flour appeared on the floor. The exhibition gave opportunity to visualize what she has been concealing all her life. Her mother does not know of her orientation. She has opened herself to her sister, whose response was ‘Ugh!’

The step is made but Astghik is afraid: yes, she has revealed herself, but she would not like her mother to know: “I am afraid first of all that my mother may learn. The city is small and there will be lots of unpleasant talks.”

Arpi, 22 says had she a good job and was able to live separately she would open up; but now she leaves too much responsibility on her parents that have to provide for her and carry the burden of shame for their daughter’s orientation before the relatives and neighbors. She was supposed to inform Lusine’s mother in a performance about her daughter’s orientation by phone, but did not because of fear.

Two women from Toronto also face the conservatism of the Armenian community denying homosexuality, but as Alina (all subjects asked that we only use first names) says she has a chance to distance herself from the comminty unlike women in Armenia, who have no place to escape.

Alina, 47, was born in Tehran, moving to Toronto with her family in 1980. At 30, she told her husband she was lesbian. After leading an active lesbian life for 12 years, she and her girlfriend Melanie rejoined with her former husband and made a new family: “I don’t want the title of a homosexual; it limits me. I fell in love with my husband again after years.”

When she told her mother, a member of the Armenian Revolutionary Federation Party, the mother yelled at her: “Alina, you want me to suffer!!!” She never told the father. Her younger brother is also a homosexual, but none of the family knows about it.

Alina says that although she has a “shameful” reputation in the Canadian-Armenian community, she and her girlfriends have started attending commemoration of Armenian religious holidays.

“They would not even say hello to me as if I did not exist,” she says.

She says that listening to the other Armenian women’s stories is “like déjà vu”, reminding her of her own experience.

(See also the blog of exhibition initiators’ http://queeringyerevan.blogspot.com/)

*photo - Photolur, via ArmeniaNow

Yeghishe Charents unzipped – nation’s favourite gay Armenian poet

One of the greatest, most prominent, nation’s favourite Armenian poet… These are only few of epithets widely used to describe Yeghishe Charents.

Armenians are proud of their famous representatives. They are proud of Parajanov, they are proud of Charents...

Still, only minority is aware of Parajanov’s sexuality. Even less people, very few in fact, are aware that their favourite poet is gay. It’s not ordinary Armenians’ fault. They simply do not know. It’s a classic example of hypocrisy of those in literary circles or so who for decades shut out this fact from his biography. Luckily, we have taboo breaking literary Inqnagir magazine (editor Violet Grigoryan), and we have taboo breaking journalists/writers like Vahan Ishkhanyan, who never shy away from tackling ‘difficult’ subjects, minority issues, alternative scene. I would also add here Armeniapedia which was the first Armenian online publication to post a list of famous LGBT Armenians.

Vahan Ishkhanyan is working with ArmeniaNow. Recently he started blogging on Tert.am. I recommend his blog (in Armenian).

In his latest entry, Vahan Ishkhanyan writes about hypocrisy in Armenian literary circles and gay Charents posting an extract from never before published in Armenia gay-themed poem by Yeghishe Charents. Full story with gay-themed poems by Charents are available in Inqnagir literary magazine (5th edition). It’s not available online yet, but you may get its printed copy.

Below is an extensive extract from Vahan Ishkhanyan’s blog post (in Armenian). Essential reading!

[…] Մի շաբաթ առաջ, հինգշաբթի, Ինքնագիր 5-ի շնորհանդեսն էր, ու ես գիտեմ որ շուխուր հանողը Չարենցի միասեռական բանաստեղծություններն են։ Մի հատված.

Հիմա, լսիր, սկսում եմ իմ ինտիմ
Պոեմն, անհուն, եւ մեղսական, եւ թովիչ։
Սիրում եմ ես, ինչպես գիտես, կոկաին,
Հայտնի եմ ես, որպես անբուժ մորֆինիստ։
Սիրում եմ այլ արհեստական եւ անհայտ… [մեկ բառ ջնջված է]
Հրապույրներն, ալկոհոլից մինչեւ հաշիշ
Բայց, ինձ համար լուսե ցնորք է անհաս
Վեշտասնամյա պատանու սերն արևոտ
Եվ ոչ մի կին, գեղեցկուհի լինի, թե
Մի տրփուհի աստվածածին կրքերն
Չարժե սիրած մի պատանու մանկատես
Բարով մարմինն, աստվածային ու գերիչ։

Վեշտասնամյա գրաբար է, նշանակում է՝ տասնվեց։ Բայց բանաստեղծության ընթացքում ցանկության տարիքն իջնում է.

Չկա ոչինչ, որ գեղեցիկ լինի, քան
Ոսկեցողուն մարմինը մերկ տղայի,
Տասնևչորսից մինչեւ տասնհինգ տարեկան։

Մարկ Նշանյանը, սփյուռքահայ գիտնական, պատմում էր Կոլումբիայի համալսարանում իր կազմած գրքի մասին՝ «Չարենցը հեղափոխության բանաստեղծ»։ Ու կոպերը փակելով որպես որակի բարձր նշան գովեց գրքում հրապարակված Ջեյմս Ռասելի «Չարենցը մարգարե» հոդվածը։ Եթե էդքան լավն ա, արժի՞ թարգմանենք ու Ինքնագրում տպենք։ Այո, իհարկե, բայց մի հատ Ռասելից թույլտվություն վերցրեք։

Նամակ գրեցի, Ռասելը ուրախացավ, որ Հայաստանում իր գրածներն հետաքրքրութուն են առաջացրել ու առաջարկեց նաև Չարենցի վերաբերյալ ևս 2 նյութ՝ մեկը հայկական կոնտրկուլտուրան ու Չարենցը, մյուսը Չարենցի անտիպների իր հրապարակումը։

Իսկ ես անտիպները կարդացել էի հենց Ռասելի գրքում։ Էն ժամանակ մտքովս չանցավ հրապարակման տեքստը թարգմանել՝ դե եթե անտիպներ են ուրեմն մի օր կվերցնենք կտպենք, իսկ Ռասելի մեկնաբանությունները կարելի է և չթարգմանել։ Ես մի պահ ուզեցի օգտագործեմ անտիպներից։ Հակոբ Մովսեսը Գարունի 2006 թ. 6-րդ համարի ինքնահարցազրույցում գրել էր թե անթույլատրելի է երբ բանաստեղծ է համարվում մեկը ով հոմոսեքսուալ սեր է ներկայացնում, նկատի ուներ Ալեն Գինսբերգին ու մի 2 տող մեջբերում էր արել նրանից՝ նրա հակումը պատանիներին։ Ու նույն ինքնահարցազրույցում մի քանի տեղ Չարենցին հանճարեղ է անվանում։ Ես մեջ բերեցի Չարենցի միասեռկան պոեզիան, ու հռետորականով հարցնում էի՝ խի Չարենցը, որ Գինսբերգից 15 տարի առաջ է միասեռական բանաստեղծություններ գրել, հանճարեղ է, իսկ Գինսբերգը՝ ոչ։ Դե հայ մտավորականի երկակի ստանդարտներն են, մի կողմից Փարաջանովին երկինք հանում մյուս կողմից մոլագար հոմոֆոներ, միասեռկանությունը վերացնելու կոչեր անում։ Որ հայ միասեռական չլիներ էսօր աշխարհում ո՞նց էին Փարաջանովով գլուխ գովալու ու մեկ էլ՝ ո՞նց են Փարաջանովի հոմոսեքսուալությունը թաքցնելով «Նռան գույն» վերլուծում։

Իսկ Գինսբերգին Չարենցի հետ համեմատելով քյասար ստացվում էր «երբ հայերը հոմոսեքսուալ էին, ամերիկացիք չգիտեին թե սեքսը ինչ բան է» ։ Հետո անտիպների մասը հանեցի, հիմա Մովսեսի ամեն բառը հո չէի հերքելու, Իսկ տեքստս տպվեց Ինքնագիր 2-ում։

Ռասելն էլ է համեմատում Չարենցին Բիթնիկների հետ։ Էս հավելվածը ափսոս Ինքնագրում չենք դրել՝ պատճառը, որ չգտանք Գևորգ Էմինի մի բանաստեղծությունը, որի համար գրված էր հավելվածը։ Ռասելը գրում է. «Չարենցն իր ուղնուծուծով կատարյալ մոդեռնիստ էր և նրա ստեղծագործությունների ու կյանքի մեծ մասը նախանշում է Երկրորդ Աշխարհամարտին հաջորդած ժամանակաշրջանի արվեստի Beats և մյուս տեսություններն ու ուղղությունները, որոնք, սակայն, Սովետական միությունում արմատախիլ արվեցին ստալինիզմի օրոք։ Բանաստեղծի կյանքի ու էության այս ասպեկտներն այնքան հեռու են էքսցենտրիզմից, սակայն շատերը հիմա էլ պնդում են, որ համաժողովրդական պոետի կերպարը պետք է կերտել ավելի գորշ, պուրիտանական գույներով»։

Ռասելի նամակից հետո էլի ձեռս առա նրա գիրքը, թերթեցի իմ չիմացած անգլերենով՝ չէ, սա տպելու բան է, չի ծնվել դեռ հայ մի գրականագետ որ կարողանա էս բանաստեղծությունները ներկայացնել ու ծանոթագրել։ Ու 2 գործն էլ թարգմանել տվեցինք՝ «Չարենց Մարգարե» և «Եղիշե Չարենցի անտիպ բանաստեղծությունների արխիվից»։

Ռասելի նյութերով ես տեսա Չարենցին համաշխարհային գրականության կոնտեքստում, ու էնտեղ ուր Չարենցին ընդհանրապես չեն նկատի հայ գրականագետները։ «Չարենցը մարգարե» էսսեում Պուշկինի «Մարգարեի» Չարենցի թարգմանության դրդապատճառն ու նրա կյանքի վերջին շրջանի կրոնական մոտիվները բացատրելով հեղինակը Չարենցի իր գտած աշխարհայացքն է բերում. «Նա ակնկալում էր միանգամայն այլ մշակույթի հաստատում, որը կտարբերվեր թե՜ միջնադարից և թե՜ երեսնականների բռնատիրական ժամանակաշրջանից` մշակույթ, որի հիմնական արժեքները պիտի լիներ էսթետիկ և կրոնական, մարմնական և հոգևոր ներդաշնակությունը, նաև` ազատությունն ըմբոշխնող ու ազատ զարգացում ապրող արվեստը։ Այսպիսով, Չարենցը, ինչպես և Պուշկինը, իր երկրի մեծագույն բանաստեղծն էր և միաժամանակ` ճշմարիտ աշխարհաքաղաքացի, համաշխարհային գրականության քաղաքացի։ Չէ՞ որ նա էլ վկա էր դարձել հայտնության և ուներ իր տեսլականը»։

Էսպես համեմատական գրականագիտության մեթոդով Չարենցը հանվում է մեկուսացած ազգայնականության կոնտեքստից։

Հիմա Ինքնագրի շնորհանդեսից անցել է մի շաբաթ։ Ես Ծաղկաձորի գրողների տանն եմ։ Գրողները ինձնից ուզում են Ինքնագիրը կարդում հետ տալիս։ Մեկը քսերոքս արեց Չարենցի մասը։ «Էդ Սերոժը լեննականցի է»,-էսօր ճաշարանում ահրցրեց Արա Արթյանը, «Չէ, հերն ա լեննալակնցի, պիսեից չի երևու՞մ։ Հա երևում ա, բայց շատ լավ պիես է գրել։ Արան ասում ա Սերգեյ դանիելյանի՝ Յոժի «Սերոժիկ» պիեսի մասին։ Ուրեմն մենակ Չարենց չի, շուխուր հանող գործեր էլի կան։ Իսկ Երևանում դեռ չգիտեմ, արձագանքները։ Միայն մի լրագրող «Հրապարակ» թերթում ուզեցել է ինքնահաստատվել Արտաշես Էմինի վրա բոչկա գլորելով։ ինչի՞ Էմինի, որտև Արտաշեսն է Ռասելին տվել Չարենցի անտիպների պատճենները. «Պարզվում է,-գրում է լրագրողը,-Էմինի որդին որ հրաժարվում էր անտիպները տրամադրել Չարենցի թանգարանին, այն տվել է մի ամերիկացի պրոֆեսորի» и так далее։ Ես չգիտեմ թե էս ինչ բազար ա բացել աղջիկը, բայց գիտեմ, որ Արտաշեսը Չարենցի անտիպների մի շարք էլ տվել էր Բնագրին 2003 թվին, որոնք տպվել են կարծեմ 8-րդ համարում։ Հետո իմացա, որ ձեռագրերը արդեն Գրականության և արվեստի թանգարանում են կամ էնտեղ կլինեն մոտ ապագայում։ «Հրապարակի» աղջիկը դժվար թե ըմբռնի, բայց ասեմ, որ հայրենասիրական պոռթկումը երբեմն բացասկան հետևանքներ կարող է ունենալ ու միշտ չէ, որ փաստաթղթերն ու ձեռագրերը հայրենիքի հիմնարկներին հանձնելը ճիշտ է։ Ինչեր ասես չեն ոչնչացրել հարենիքները՝ գրողների ստեղծագործություններ ու պատմիչների պատմություններ։ եթե աղջկա (կամ նրա ում անունից խոսում է աղջիկը) ուզածի պես աներ Էմինը, ապա դժվար է ասել թե անտիպները կհրապարակվեի՞ն հիմա կամ երբևէ։ Հայ գրականագետները շատ կուզեին որ Չարենցը հոմոսեքսուալ կամ բիսեքսուալ եղած չլիներ ու գրած չլիներ էս բանաստեղծությունները։ Իսկ եթե մի բան շատ են ուզում որ չլինի, ուրեմն ոչնչացնում են դա հաստատող փաստերը։ […]

*Portrait of Yeghishe Charents by Martiros Saryan